EMDR en veiligheid: waarom verwerking pas mogelijk wordt wanneer het lichaam meekomt

In de praktijk zien we regelmatig mensen die al veel hebben gedaan om hun klachten te begrijpen. Ze weten wat er is gebeurd, hebben erover gesproken en hebben vaak al therapie gevolgd. Toch blijven bepaalde klachten bestaan. Het lichaam reageert met spanning, onrust, vermijding of plotselinge emotionele reacties. Alsof het gevaar nog steeds aanwezig is, ook al weet het hoofd dat het verleden voorbij is.

In een eerder blog over EMDR schreven we al over hoe deze methode kan helpen bij het verwerken van traumatische ervaringen, juist wanneer praten alleen niet voldoende blijkt. In dit artikel zoomen we verder in op een aspect dat daarbij vaak bepalend is: de rol van veiligheid in het lichaam.

Verwerking vraagt meer dan begrijpen

EMDR helpt het brein om vastgelopen herinneringen opnieuw te verwerken, zodat ze hun scherpe emotionele lading verliezen. Dat proces verloopt via het natuurlijke verwerkingssysteem van het brein. Wat daarbij belangrijk is, is dat dit systeem alleen goed kan functioneren wanneer het zenuwstelsel voldoende gereguleerd is.

Bij langdurige stress of trauma kan het autonome zenuwstelsel in een staat van voortdurende alertheid blijven. Het lichaam staat als het ware nog steeds op scherp. In zo’n toestand is het voor het brein lastig om nieuwe verbindingen te maken, zelfs wanneer iemand rationeel begrijpt dat het gevaar voorbij is. Verwerking kan dan stagneren, niet omdat EMDR niet werkt, maar omdat de omstandigheden nog niet veilig genoeg zijn.

Waarom EMDR soms te intens aanvoelt

Soms merken we dat EMDR voor iemand te intens is op dat moment. Herinneringen komen te dichtbij, emoties overspoelen of lichamelijke reacties nemen toe. Dat kan verwarrend zijn, zeker wanneer EMDR als een effectieve methode bekendstaat.

In de praktijk zien we dit niet als een teken dat EMDR niet passend is, maar als een signaal van het lichaam. Het geeft aan dat het zenuwstelsel eerst meer ondersteuning nodig heeft. In zulke gevallen kiezen we ervoor om het tempo aan te passen of om eerst te werken aan stabilisatie en regulatie.

Binnen onze psychosomatische benadering kijken we altijd naar het geheel van lichaam, brein en ervaring. Meer hierover lees je op onze pagina over psychosomatische fysiotherapie, waar we uitleggen hoe stress en trauma zich lichamelijk kunnen blijven uiten.

Veiligheid is iets wat het lichaam moet ervaren

Veiligheid laat zich niet afdwingen met woorden of inzicht. Het is iets wat het lichaam stap voor stap moet gaan voelen. Pas wanneer het zenuwstelsel uit de voortdurende waakstand kan komen, ontstaat er ruimte voor verwerking.

EMDR werkt dan niet alleen op cognitief niveau, maar ook op een diepere lichamelijke laag. Het brein krijgt de kans om herinneringen opnieuw te ordenen, terwijl het lichaam ervaart dat het nu wél veilig is om los te laten.

In sommige trajecten kiezen we er daarom voor om EMDR te combineren met andere methoden, zoals EFT, waarmee op een zachte manier gewerkt wordt aan het verminderen van spanning en emotionele lading. Zo bouwen we eerst aan veiligheid, voordat we dieper gaan verwerken.

EMDR als onderdeel van een groter herstelproces

EMDR is geen losse techniek en ook geen snelle oplossing. Het is een onderdeel van een breder herstelproces waarin afstemming centraal staat. Wanneer het op het juiste moment wordt ingezet, kan het een diep en blijvend effect hebben. Herinneringen verliezen hun scherpe randjes, het lichaam reageert rustiger en het dagelijks functioneren voelt minder zwaar.

Daarom werken we nooit met een vast protocol dat voor iedereen hetzelfde is. We kijken steeds opnieuw naar waar iemand nu staat en wat het lichaam op dat moment nodig heeft. Meer over onze manier van werken met EMDR lees je op onze pagina over EMDR.

Meer begrijpen kan soms steunend zijn

Voor sommige mensen is het helpend om naast therapie ook meer te lezen over hoe trauma werkt in het brein en het lichaam. Het boek Verder leven na trauma biedt hierin veel herkenning. De auteur, grondlegger van EMDR, beschrijft op toegankelijke wijze hoe ingrijpende ervaringen vast kunnen blijven zitten in het verwerkingssysteem en waarom klachten soms blijven terugkomen.

Wat dit boek voor veel mensen waardevol maakt, is dat het klachten plaatst in een begrijpelijk kader. Het laat zien dat reacties geen zwakte zijn, maar het gevolg van een systeem dat te lang alert is geweest. Het is geen vervanging voor therapie, maar kan wel helpen om met mildere ogen naar jezelf en je herstelproces te kijken.

Wanneer verwerking weer mogelijk wordt

We zien vaak dat wanneer het lichaam voldoende veiligheid ervaart, EMDR veel effectiever wordt. Het brein kan dan doen wat het van nature bedoeld is om te doen: verwerken, integreren en loslaten. Niet door te forceren, maar doordat de omstandigheden kloppen.

Wanneer trauma-gerelateerde klachten blijven terugkomen of zich lichamelijk blijven uiten, kan het waardevol zijn om samen te onderzoeken welke stap nu het meest passend is. Via onze contactpagina kun je altijd vrijblijvend contact opnemen om te bespreken wat jouw lichaam nodig heeft om weer tot rust te komen