Wat het lichaam onthoudt wanneer stress te lang duurt

Veel mensen begrijpen inmiddels dat stress invloed heeft op hun lichaam. Toch blijft het vaak lastig om te voelen waarom klachten blijven bestaan, zelfs wanneer de grootste druk achter de rug lijkt. Het kan verwarrend zijn dat het lichaam blijft reageren, terwijl je rationeel weet dat het veilig is en dat je “door zou moeten kunnen”.

Wanneer stress langere tijd aanhoudt, past het lichaam zich hierop aan. Het zenuwstelsel leert om voortdurend alert te zijn. Dat gebeurt niet bewust, maar automatisch. Spieren blijven aangespannen, de ademhaling wordt oppervlakkiger en het lichaam blijft als het ware in de stand van paraatheid. Dit is geen fout, maar een beschermingsmechanisme.

Wat we in de praktijk vaak zien, is dat mensen zichzelf hier streng op beoordelen. Ze vinden dat ze het los moeten laten, dat het nu toch wel voorbij is of dat ze sterker zouden moeten zijn. Maar het lichaam werkt niet via logica of wilskracht. Het reageert op ervaring, herhaling en de mate waarin het zich veilig voelt.

Psychiater en traumatherapeut Bessel van der Kolk beschrijft dit proces uitgebreid in zijn boekTraumasporen in lichaam, brein en geest. Daarin laat hij zien hoe stressvolle en overweldigende ervaringen niet alleen mentaal, maar ook lichamelijk worden opgeslagen. Het lichaam onthoudt wat het heeft meegemaakt, zelfs wanneer het verhaal rationeel begrepen is. Dat verklaart waarom klachten kunnen blijven bestaan, ook als iemand precies weet waar ze vandaan komen.

Het lichaam blijft signalen afgeven, niet om tegen te werken, maar om te beschermen. Zolang het zenuwstelsel geen nieuwe ervaring van veiligheid heeft opgedaan, blijft het reageren zoals het heeft geleerd. Herstel ontstaat daarom zelden door het negeren of wegdrukken van klachten, maar juist door aandacht te geven aan wat het lichaam probeert te vertellen.

In deze fase kan het helpend zijn om niet harder te proberen te ontspannen, maar om te vertragen en te onderzoeken wat er nodig is om weer vertrouwen te voelen in het eigen lichaam. Dat is vaak geen snel proces. Het vraagt tijd, mildheid en soms begeleiding die verder kijkt dan alleen de klacht zelf.

Binnen onze psychosomatische fysiotherapie werken we vanuit deze visie. We kijken samen hoe spanning zich heeft opgebouwd, hoe het lichaam is gaan reageren en wat nodig is om stap voor stap weer tot rust te komen. Door het lichaam actief te betrekken bij het herstel, ontstaat er ruimte voor verandering die niet alleen tijdelijk is.

Wanneer je merkt dat klachten blijven terugkomen of zich langzaam uitbreiden, kan het waardevol zijn om verder te kijken dan symptoombestrijding. Niet omdat je iets verkeerd doet, maar omdat je lichaam laat zien dat er iets gehoord wil worden. Begrip is vaak de eerste stap richting herstel.

Dit artikel kan affiliatielinks bevatten. Als je via zo’n link iets bestelt, ontvangen wij mogelijk een kleine vergoeding, zonder extra kosten voor jou.